مطالعه و کتابخوانی همواره بخشی جدانشدنی از هویت فرهنگی ایرانیان بوده است، اما در سالهای اخیر عوامل مختلفی بر میزان استقبال از کتاب تأثیر گذاشته است. شرایط اقتصادی، تغییر سبک زندگی و گسترش فضای مجازی از جمله مؤلفههایی هستند که نگاه به کتاب و مطالعه را دچار دگرگونی کردهاند.
اما نباید فراموش کرد در روزگار قطعی و دوری اجباری از فضای مجازی همین خلوت با یار مهربان باعث تقویت روحیه، کاهش استرس و نیز توسعه دانش و مهارت ما میشود.
کتاب ها به افراد این امکان را می دهند که با چالش ها و مسائل مختلف آشنا شوند و راه حل های متنوعی را برای آن ها بیابند. این مهارت ها در زندگی روزمره و در مواجهه با بحران ها بسیار مفید هستند؛ طبق تحقیقات افرادی که توانایی حل مسئله قوی تری دارند، معمولا تاب آوری بیشتری نیز از خود نشان می دهند.
معیشت عنصر موثر بر کتابخوانی
وجیهه سامانی، نویسنده کتاب «بادبادکها» معتقد است مهمترین عامل کاهش سرانه مطالعه، وضعیت اقتصادی مردم است و میگوید: تا زمانی که مردم از نظر معیشتی و رفاه نسبی احساس امنیت نکنند، طبیعی است که بخشی از تفریحات فرهنگی مانند خرید و مطالعه کتاب از سبد خانواده حذف شود. با این حال، در یک نگاه کلی، مردم ایران مردمی ادیب، اهل فرهنگ و هنر هستند و پیوند عمیقی با کتاب، دانایی و آگاهی دارند.
همچنین او تأکید میکند که کتاب و مطالعه هرگز برای جامعه ایرانی امری بیگانه نبوده و ادامه میدهد: در طول تاریخ، ایرانیها همواره اهل خواندن و آموختن بودهاند. اگر کتابهای خوب، مفید، جذاب و از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه در اختیار مردم قرار بگیرد، قطعاً از آن استقبال خواهند کرد.
نقش فضای مجازی در هدایت سلیقه مطالعاتی
به گفته این کارشناس فرهنگی، فضای مجازی با همه آسیبهایش، ظرفیت مهمی در معرفی کتاب و جریانسازی مطالعاتی دارد. او در این باره توضیح میدهد: امروز کانالها و صفحات متعددی در فضای مجازی وجود دارند که تازههای نشر، کتابهای پرفروش و آثار مورد توجه مخاطبان را معرفی میکنند. اگر کسی علاقهمند به مطالعه باشد، با یک جستوجوی ساده میتواند اطلاعات گستردهای درباره کتاب مورد علاقهاش به دست بیاورد.
وی معتقد است معرفی کتاب در شبکههای اجتماعی میتواند نقش مؤثری در رونق چرخه نشر داشته باشد، بهویژه در روزگاری که صنعت نشر با مشکلات اقتصادی روبهرو است.
کتابهای سادهخوان؛ فرصتی برای بازگشت به عادت مطالعه
سامانی با اشاره به اهمیت کتابهای سادهفهم و کمحجم میگوید: برخی کتابها نیاز به تمرکز عمیق ندارند و میتوان آنها را در مترو، اتوبوس، مطب پزشک یا زمانهای انتظار مطالعه کرد. همین جایگزینی کتاب با تلفن همراه، هم روی خود فرد اثر مثبت دارد و هم به لحاظ فرهنگی، پیام مهمی به اطرافیان منتقل میکند.
به باور او کتابخوانی نوعی هویتبخشی فرهنگی است و افزود: وقتی کتاب دست میگیریم، در واقع یادآور پیشینه تمدنی خودمان هستیم؛ مردمانی که همواره تشنه دانایی بودهاند. حتی از منظر بصری، دیدن کتاب در دست افراد در جامعه، تصویری زیبا و اثرگذار است.
لزوم حمایت جمعی از چرخه نشر
نویسنده کتاب «آن مرد با باران میآید» با تأکید بر مسئولیت اجتماعی مخاطبان کتاب میگوید: معرفی کتاب، قرض دادن آن، تشویق دیگران به خواندن و استفاده از کتابخانههای عمومی، میتواند به زنده ماندن چرخه نشر کمک کند. امروز ناشران، نویسندگان و اهالی کتاب روزگار سختی را میگذرانند و همراهی مخاطبان میتواند بخشی از این فشار را کاهش دهد.
وجیهه سامانی به تفاوت مطالعه کتاب با مصرف محتوای دیجیتال اشاره کرده و عنوان میکند: مطالعه کتاب، برخلاف استفاده از تلفن همراه، نیازمند شرایطی خاص است. همانطور که تماشای فیلم در سینما آیین دارد، خواندن کتابهای عمیق هم به فضایی آرام، دور از هیاهو و بدون مزاحمت تلفن همراه نیاز دارد تا بتوان بیشترین بهره را از آن برد.
۲ کتاب خوب برای دوران فعلی
این کارشناس فرهنگی در پایان به معرفی ۲ کتاب مناسب برای دوران فعلی میپردازد و میگوید:
رمان «دختران قبیله جنگ» نوشته جواد افهمی روایتگر بخشی از واقعیت تلخ جنگ داخلی سوریه و سرنوشت زنان شیعه شهر فوعه است که به گروگان گرفته میشوند. داستان به روزهای ابتدایی ناآرامیها، پیش از ظهور داعش، بازمیگردد و نشان میدهد چگونه اختلاف و تفرقه، زمینهساز نفوذ تروریسم و فروپاشی یک جامعه میشود. خواندن این اثر، بهویژه در روزگار پرچالش امروز، هشداری جدی درباره پیامدهای از دست رفتن وحدت ملی است.
او ادامه میدهد: خواندن «ارض موعود» نوشته حوریه مشهدی ابراهیم هم در این روزگار خالی از لطف نیست. این رمان با روایتی داستانی، مخاطب را با تاریخ شکلگیری صهیونیسم و دولت نامشروع اسرائیل آشنا میکند. نویسنده با انتخابی هوشمندانه از یک مقطع تاریخی حساس، لایههای فکری و اعتقادی صهیونیسم و جنایات این جریان را به تصویر میکشد. این کتاب، اثری خواندنی برای افزایش آگاهی تاریخی و سیاسی در روزگار کنونی است.
نظر شما